Roverij door wespen

1. Wesp die door de vliegopening de bijenkast inloopt.

Bij honingbijen overwintert het volk als geheel in de kast, ze blijven de koningin verzorgen en warmhouden. Bij wespen sterft het volk tegen de winter, de koningin blijft alleen over en zoekt een beschut plekje om te overwinteren. Het is nu een eindje in november en het heeft al gevroren, de wespen hadden allang dood moeten zijn. Ik had mijn kasten al een paar weken niet meer gezien en was dan ook onaangenaam verrast toen ik bij inspectie ontdekte dat er bij alle kasten regelmatig verkeer van in- en uitvliegende wespen te zien was (afb. 1). Ze hadden in de voervoorraad van de bijen een makkelijke te roven voedselbron gevonden, de bijen hebben op dit moment door de lage temperatuur in de kast weinig verweer.

2. De wesp vindt de kleine opening in de grootdeels afgesloten spleet

Op de verenigingsavond adviseerden collega-imkers me de vliegopening zo klein mogelijk te maken, dat zou het de wespen moeilijk maken om de weg naar binnen te vinden. Dat bleek echter nogal tegen te vallen, de wespen vonden de kleine opening moeiteloos (afb. 2).

3. Wesp op zoek naar een gaatje in de afgesloten vliegspleet om toch binnen te komen.

Vervolgens de kleine opening ook maar afgesloten, waarop de wespen teleurgesteld op tevergeefs zoek gingen naar een andere mogelijkheid om binnen te komen (afb. 3).

4. Haha, ook aan de rechterkant kom je niet binnen!

Door het afsluiten zijn er wel wespen binnen opgesloten. Ik zal over een paar dagen, als de buiten vliegende wespen deze bron hebben opgegeven, de afsluiting verwijderen om de binnendringers de gelegenheid te geven te vertrekken.

honingfan Tijmen

Er is maar weinig doorgaand verkeer aan de weg waar ik woon en toch is er regelmatige afname van honingpotjes uit het kastje voor mijn huis. De  betaling is altijd in orde, het geldbakje bevat meestal precies de juiste vergoeding, en soms zelfs iets meer.
Vandaag vond ik een vind ik een bijzondere betaling. Tijmen is dol op mijn honing, maar toen het honingpotje thuis leeg was en er net geen gepast geld in huis heeft hij een nieuw potje afgerekend met een kunstwerk.
Vast zijn visie op de vrolijke weide waarin de dartele bij van bloem naar bloem danst. Dankjewel Tijmen!

Donkere honing

Mijn tweede zomeroogst dit jaar is donker van kleur (rechterpotje op de foto), terwijl de kleur normaal lichter is (linkerpotje). Tamme kastanje levert donkere honing, maar vaker is de verklaring dat de bijen de zoete uitscheiding van bladluizen oogsten. Deze zogenaamde blad- of boshoning is bijzonder smakelijk. De verklaring is nu echter waarschijnlijk anders: er zijn deze zomer in de boomgaard waar ik sta veel appels vroegtijdig van de boom gevallen en het viel me al op dat de bijen daar ruim op vlogen. Als je het weet proef je de appelsmaak op de achtergrond terug in de honing.

Warmgelopen

Wat een ramp! Op zondagavond een kast dichtgezet (dwz de vliegspleet afgesloten) om de volgende ochtend te verplaatsen. Maar maandagochtend was al meteen duidelijk dat er iets mis was, de honing droop uit de kast. Bij inspectie bleek het volk goeddeels verstikt door de uitgelopen honing. Een kunstfout, door het afsluiten kon het grote en actieve volk, bovendien in stress door de opsluiting, de geproduceerde warmte niet kwijt waardoor de temperatuur in de kast zo hoog is opgelopen dat de honing steeds vloeibaarder werd en uit de raten is gelopen. Natuurlijk is dit fenomeen op de cursus wel uitgelegd, maar het was niet tot me doorgedrongen dat dit zogenaamde warmlopen zo dramatisch uit kon pakken. Een prachtig volk verloren, lesje wel geleerd.

Honingoogst juli 2016

Na de honingoogst eind mei was er een korte periode niet zoveel te halen voor de bijen. Maar even goed in juni stond de liguster vol te bloeien en tegen eind juni begon de linde al te geuren. De overvloedige regenval begin juli deerde de bijen niet bijster, ze bleven volop vliegen. Op 14 juli 8 honingbakken (van 8 kasten) plus enkele kantramen uit de broedbakken geslingerd, totaal 100kg. De mintige smaak van de linde laat zich makkelijk herkennen!

Bunnik Fair 2016

Op 11 juni 2016 was er weer een Bunnik Fair, ik had net als vorig jaar een tafel ingericht bij Hoek32. Er was weer veel belangstelling, vooral de demonstratiekast met bijen (ter beschikking gesteld door collega-imker Henk de Hey) was een goede trekker: zoek de koningin!, zie je de larfjes in de cellen?, kijk daar bewaren de bijen de honing. Dit jaar veel bezoek van mensen die wel eens zelf bijen hadden gehouden, of bijenhouderij kenden van hun vader, of mensen die van plan waren om zelf bijen te houden.
Meta was er het grootste deel van de dag bij en vertelde ook over stuifmeel, honing en was.

Zoek de koningin!

De burgemeester gaf blijk van betrokkenheid bij het welzijn van de bijen. 

voorjaarshoning 2016 geoogst

Mooie oogst, 80 kg uit 7 kasten.

Bijen zijn niet altijd aaibare huisdiertjes

Je ziet wel eens foto's of filmpjes van bijenkasten waarin zonder beschermende kleding wordt gewerkt (klik bijv. hier voor een foto van onze koning in zijn dagelijkse kostuum boven een bijenkast). Soms kan dat inderdaad, het volk in Les Garlauds is daar een voorbeeld van (zie bericht van 26 juli hieronder). Bij mijn eigen volken varieert het karakter. Sommige kasten kan ik ook zonder beschermende kleding openen, maar dat geldt lang niet voor alle.
In 2013 volgde ik een vervolgcursus bijenhouden, waarvoor iedere cursist een eigen volk mee naar de lesstand bracht. Het volk dat ik inbracht blonk uit door temperament en al spoedig was de procedure bij de cursusmiddagen zo dat die kast als laatste geopend werd om niet de hele middag last te hebben van nijdige bijen. Ook is het op mijn eigen stand weleens voorgevallen (waarschijnlijk met dezelfde kast) dat ik tijdens het werken werd aangevallen en achtervolgd, wat des te vervelender was omdat ik de rits van mijn kap niet goed gesloten bleek te hebben en er zo in een mum van tijd een tiental bijen aan de binnenkant van de kap terechtkwam. Heel naar.
Waar komen die karakterverschillen nu vandaan? Omgevingsfactoren kunnen het karakter van bijen beïnvloeden. Bijen kunnen vervelend worden als er (langere tijd) geen koningin in het volk is, of in een periode dat er weinig nectar te halen is. Ook schijnen sommige gewassen een nadelige invloed op het karakter van bijen te hebben, dat is bijvoorbeeld bekend van koolzaad (en andere kruisbloemigen).
Bij de teelt van bijen is zachtaardigheid een belangrijk selectiekriterium. Maar het is bekend dat bij voorttelen van een raszuivere bij in een ongecontroleerde omgeving er een niet-raszuiver nageslacht zal ontstaan waar de geselecteerde eigenschappen snel verloren gaan. Zo kan een vriendelijk bijenvolk bij nateelt een onvriendelijke opvolger krijgen. Dat is mogelijk ook de reden van het ontstaan van mijn nijdige volken, temeer omdat er in de directe omgeving van mijn stand andere bijenkasten staan met bijen die je onmiddellijk aanvallen als je dicht in de buurt komt. Als mijn jonge koninginnen bevrucht worden door darren van die andere kasten is het duidelijk dat op die manier het verdedigende karakter (want dat is het) in mijn volk wordt ingekruist. Het is dus zaak dat ik bij nateelt òf nieuwe reeds bevruchte koninginnen in huis haal òf mijn eigen koninginnen op een stand met bijen van hetzelfde ras laat bevruchten. Ik werk daar wel naar toe, maar ben nog niet helemaal rond met het wisselen met geschikte koninginnen.

Honing geoogst

De honingoogst is dit jaar aanzienlijk lager dan vorig jaar. Mogelijke oorzaken zijn het late begin van het voorjaar en de droogte in de vroege zomer, waardoor bloemen minder nectar leveren. Nu mijn zomerhoning geoogst; 27 kg van Rhijnauwen en 16 kg van de golfbaan.

Bijenmanagement in Les Garlauds

Vlak voor we op vakantie naar Frankrijk vertrokken belde Hans vanuit zijn huis in Les Garlauds dat zich een bijenvolk achter een luik gevestigd had. De plaatselijke imker was verhinderd, en of ik mijn uitrusting mee wilde nemen. Zo gezegd zo gedaan, en het verwijderen en herhuisvesten van het volk leverde een interessante en vermakelijke middag op, waarvan hieronder een korte videosamenvatting.

Bloemen in de boomgaard

Boer Kees heeft tussen de rijen nieuwe aangeplante bomen bloemenmengsel gezaaid, op advies van het Louis Bolk instituut. Het is bedoeld om de insectenstand ten nadele van schadelijke vormen te beïnvloeden. En hij zegt dat het ook goed is voor mijn bijen, maar dat is een bijkomstigheid. In elk geval ziet het er prachtig uit!

14 juli Het blauw is korenbloem, het lila phacelia, het wit vooral grote muurbloem, verder een beetje boekweit.

19 augustus De julibloemen zijn goeddeels uitgebloeid, nu domineert het geelbruin van meisjesogen (Coreopsis tinctoria), met zo hier en daar een anderskleurige Coreopsis-variëteit. De witte schermen zijn groot akkerscherm (ook wel witte dille, witte kantbloem; Ammi majus).

Bunnik fair 2015

De imkerij gaf vanaf halftien acte de présence op de Bunnik fair 2015 met een kraam bij Hoek32. Er was informatiemateriaal van de NBV en een demonstratiekast (een minibijenkast met glazen wanden), geleverd door de vereniging, en verse oogst honing te koop. Er was gezellige belangstelling van oud en jong, veel vragen, over bijen, wespen, hoornaars en andere insecten, wat goede balkon- en perkplanten zijn voor bijen en over mijn imkerij. De demonstratiekast trok vooral belangstelling van de jeugd, waarbij bleek dat veel kinderen méér kennis van bijen hadden dan hun ouders omdat er op school over verteld was. Zo rond drieën werd het in de volle zon te warm voor de bijen (en de imker) en was het tijd om op te ruimen.

bijen zwermen

Van laat in het voorjaar tot vroeg in de zomer (mei-juli) gaan bijen zwermen. Na de winter groeit een bijenvolk heel snel en wordt zo groot dat de koningin met een deel van het volk de kast of korf verlaat en op zoek gaat naar een nieuwe behuizing. De achterblijvers zoeken geschikte pasgelegde eitjes uit en gaan die voeren met koninginnengelei zodat deze larven in een paar weken uitgroeien tot een nieuwe koningin. Het oorspronkelijke volk heeft zich nu gedeeld tot twee volwaardige nieuwe volken.
De weggevlogen bijenzwerm strijkt eerst neer op een voorlopige plek, je kunt de bijen dan als een tros in een boom, aan een paaltje of een ander geschikt voorwerp zien hangen, meestal in de buurt van de oude kast. Speurbijen gaan op zoek naar een geschikte definitieve plek en halen de rest van het volk op zodra die gevonden is. De imker helpt de zwerm door die in een lege kast te plaatsen.
Als je in Bunnik of omgeving een zwerm vindt kun je me bellen (06 468 33 186).

was uitsmelten

De bijenlarven die in hun cellen in de raten groeien maken een aantal vervellingen door. Als de larf verpopt is en de nieuwe bij haar cel verlaat blijven die velletjes achter. De koningin legt een nieuw eitje in de lege cel, en na een aantal generaties wordt de cel door alle achtergebleven velletjes steeds krapper. Bovendien vormen die velletjes een goede groeibodem voor allerlei ongewenste bacteriën.

Dan wordt het tijd voor de imker om de raten te verschonen. De was wordt uit de ramen gesmolten, de achtergebleven plakken velletjes uit de ramen gekrabt en de schone ramen worden vervolgens voorzien van een vers cellenprofiel waarop de bijen weer nieuwe cellen gaan bouwen.


foto hiernaast: emmertje uitgesmolten raatafval (de velletjes).





Voor het uitsmelten zijn verschillende methoden bedacht. Ik heb de kerstvakantie gebruikt om, gebaseerd op http://honingimkers.be/nuttig/wasraten_smeltkist.pdf een kist van 12mm betonplex te maken van 55x55x55 cm met halverwege een trechter van vier plaatjes betonplex, waarop ik kruiswijs twee moerrooster kan leggen die alle rommel die ik niet in de uitgesmolten was wil hebben opvangen. In de bovenste helft van de kist is ruimte om zo'n elf raampjes te hangen. In de onderste helft steekt door een gat in een zijwand een buisje waardoor de stoom uit een behangafstoomapparaat naar binnen geleid wordt.

De stoomgesmolten was die door het moerrooster druipt valt via de houten trechter in een rvs zeef en vloeit vervolgens door een afvoerbuisje in de bodem van de kist naar een emaille opvangbak (foto hiernaast).



De opgevangen was ik heb ik nog eens au-bain-marie opgesmolten, en door kaasdoek gefilterd. De gefilterde was tenslotte in een rvs bak met wat regenwater in de oven op 80°C gebracht en in de dichte oven af laten koelen (overnacht). Eventuele verontreinigingen zakken zodoende uit en zijn na afkoelen eenvoudig van de bodem van de wasplak af te krabben.

Zodoende 7 kg was geoogst (foto hiernaast: doosje wasbrokken).










Aan te brengen verbeteringen:
Er was enige lekkage door de onderste naden van de kist, daarom een dun laagje siliconen op de sluitkanten aanbrengen.
Om ruimte te besparen is het handig als de kist demontabel is. Ik heb de kist nu met schroeven in elkaar gezet, maar een goede oplossing zou het gebruik van rampamoeren (en vleugelboutjes) kunnen zijn.
Het ontwerp volgens http://honingimkers.be/nuttig/wasraten_smeltkist.pdf monteert de kaasdoek al meteen in kist. Omdat ik geen ervaring had en vreesde voor verstopping koos ik voor kaasdoekfiltering achteraf, maar de hoeveelheid verontreining valt erg mee en kaasdoek zou inderdaad rechtsstreeks in de kist kunnen hangen, dat bespaart een smeltstap.

2014

Dit was een prima jaar. Na een zachte winter begon het seizoen vroeg en met een warm najaar hield het lang aan. In het voorjaar was de ontwikkeling van de volken vlot, en hoewel ik de stand bijna dagelijks inspecteerde ontdekte ik dat er toch een volk was gaan zwermen. Ik heb de omgeving nog tevergeefs afgezocht, en later in het jaar hoorde ik dat er bij boerderij Bouwlust een zwerm was neergestreken, die gezien de locatie goed van mij afkomstig kon zijn. Mazzeltje voor Aart van der Linden van imkerij Mellinde, die de zwerm geschept heeft.

Ik ben het seizoen begonnen met 4 volken en in de loop van het jaar dmv afleggers gegroeid naar 6 volken. In mei ben ik met één kast met een door de vereniging georganiseerde expeditie naar een koolzaadveld in Nagele gereisd. Daar hebben we met ongeveer 10 kasten een week of 3 gestaan, was ons allemaal per kast 2-3 volle honingkamers opgeleverd heeft. Voor de honingoogst was 2014 sowieso een prima jaar, ik heb op mijn eigen stand driemaal kunnen oogsten en totaal tegen de 200 kg geslingerd.

Ik heb het hele seizoen door nauwelijks varroa gezien, en daarom in de loop van het jaar geen darrenbroed uitgesneden. Maar zo eind augustus - half september ging het mis: bij vrijwel alle kasten vond ik de schuif zowat zwart van de mijtval. Daarop wel mierenzuur behandeld. De zware varroa-infectie is er mogelijk de oorzaak van dat ik in september vlak na het inwinteren al één lege kast vond, en eind november weer een. Deze volken waren blijkbaar zo verzwakt dat bacteriële of virale superinfectie de nekslag heeft gegeven. Opvallend was dat de vliegplank met een donkerbruine laag getekend was, ontlasting? Binnenkort maar oxaalzuur behandelen, en duimen op de een goede afloop voor de resterende vier volken.